Toskania to fascynująca kraina pełna dzieł sztuki, malowniczych wzgórz, cyprysów, winnic i gajów oliwnych, a także rozległego wybrzeża oferującego długie plaże. Jak dobrze zorganizować podróż do Toskanii, by cieszyć się tym bogactwem? Wyznaję zasadę, że dobra organizacja to klucz do sukcesu każdego wyjazdu i przykładam ogromną wagę do tego, aby podróż była dobrze przemyślana i zaplanowana. Jak się do tego zabrać? Co trzeba wiedzieć, szczególnie przed pierwszym wyjazdem? Co warto zobaczyć w Toskanii i czego doświadczyć, by zrozumieć fenomen regionu? Zapraszam!
Z czego znana jest Toskania we Włoszech?
Toskania to kraina, która słynie jest przede wszystkim jako region niezwykle malowniczych wzgórz pełnych winnic i szpalerów cyprysów, a także jako miejsce produkcji najwyższej jakości wina. Miłośnicy architektury i sztuki dodatkowo postrzegają Toskanię przez pryzmat kolebki renesansu oraz jej fantastycznych miast przepełnionych zabytkami. Prym wiedzie przede wszystkim Florencja, ale i Siena ma bardzo wiele do zaoferowania. To właściwie tyle, co kojarzy przeciętny, zorientowany miłośnik podróży, rozważający pierwszy wyjazd do Toskanii. Wino, wzgórza, cyprysy i sztuka to jednak dopiero początek długiej listy bogactwa tego niezwykłego regionu, będącego od wieków inspiracją dla artystów i pisarzy. Toskania to idealne miejsce, które oferuje także fantastyczną kuchnię lokalną opartą na mięsie, wędlinach, serach i warzywach, wybrzeże pełne plaż, malownicze wyspy, pośród których można żeglować, a także góry.
Jakie wzgórza i góry są w Toskanii?
Toskańskie góry nie należą do popularnych atrakcji i doceniane są głównie przez miłośników wspinaczki, bądź koneserów regionu szukających nowych miejsc do odkrycia, a przy okazji niezadeptanych perełek. Niemal cały obszar Toskanii jest pagórkowaty, niziny są w zdecydowanej mniejszości, ale mówiąc o prawdziwych górach mam na myśli Apeniny rozciągające się na wschodnich krańcach Toskanii, przy granicy z Emilią-Romanią i Marche, a także przepiękne Alpy Apuańskie, rozciągające się na północ od miasta Lukka. To właśnie tam znajdują się m.in. kamieniołomy Carrary, z których pozyskiwany jest słynny na całym świecie biały marmur, wykorzystywany kiedyś m.in. przez słynnych rzeźbiarzy epoki renesansu.
Jak zorganizować podróż do Toskanii? Kilka pytań na początek
Przede wszystkim musicie określić, na jak długi wyjazd możecie sobie pozwolić. Toskania to spory region naszpikowany różnego rodzaju atrakcjami, od monumentalnych zabytków architektury i sztuki, przez piękne krajobrazy i spektakle natury, po wyśmienitą kuchnię i wyborne wino. Idealnie zaplanowany wyjazd powinien zawierać w sobie po części z każdej dziedziny z przewagą tego, co Was interesuje najbardziej. Ja na przykład nie przepadam za muzeami i zazwyczaj omijam je szerokim łukiem, za to nigdy nie nudzą mnie spacery urokliwymi uliczkami miast i miasteczek, podziwianie widoków, a także smakowanie regionalnych potraw oraz wina. Mając do dyspozycji jeden dzień we Florencji, co oczywiście jest zdecydowanie zbyt krótkim czasem na poznanie wszystkich jej bogactw, wybiorę dające dreszczyk emocji wejście na kopułę nad katedrą Santa Maria del Fiore, spokojny posiłek i podziwianie zachodu słońca nad miastem z Piazzale Michelangelo, zamiast stania w długiej kolejce, by oglądać dzieła sztuki w obleganej niemiłosiernie przez turystów Galerii Uffizi. Kolejny dzień natomiast spędzę chętnie z dala od dużego miasta mocząc się w jednym z pięciu gorących źródeł termalnych, o których pisałam w poście Gorące źródła w Toskanii.
Toskania to bardzo zróżnicowany region
To też Toskania. Alpy Apuańskie w północno-zachodniej części regionu. Maj 2013 r.
Kto z Was czytał już choć trochę na temat Włoch lub miał okazję je odwiedzić, ten z pewnością dowiedział się lub sam zauważył, że Italia to kraj niesamowicie zróżnicowany. We Włoszech znajdziecie niemal wszystko i nie ma w tym przesady. Podobnie Toskania jest bardzo zróżnicowana, oczywiście jak na jeden region. Administracyjnie dzieli się ona na dziesięć prowincji (odpowiednik polskiego powiatu): Florencja, Siena, Arezzo, Grosseto, Livorno, Piza, Prato, Pistoia, Lukka i Massa-Carrara. To tyle jeśli chodzi o podział administracyjny, bo o wiele częściej mówiąc o Toskanii operuje się nazwami obszarów lub dolin, czyli geograficznych części regionu.
Toskania geograficznie
Najczęściej spotykane nazwy geograficznych części Toskanii i zarazem najpopularniejsze wśród turystów to:
Chianti
Chianti, maj 2013 r.
Najsłynniejszy obszar winny w Toskanii, miejsce piękne i ekskluzywne, usłane wieloma średniowiecznymi zamkami, lasami i winnicami. Rozciąga się pomiędzy Florencją, Sieną a Arezzo, ale nie obejmuje tych miast. Na blogu znajdziecie post o wiosce Volpaia w Chianti, małą i bardzo urokliwą agroturystykę ukrytą na uboczu opisałam w poście o Podere Luisa, natomiast przepiękną, rozległą agroturystykę na granicy Chianti i Sieny znajdziecie w poście o La Torre alle Tolfe. Tutaj dla Czytelników bloga przewidziane są zniżki.
Val d’Orcia
Najpiękniejsza z toskańskich dolin i zarazem najpopularniejszy wśród turystów obszar wiejski. To właśnie tam znajduje się najwięcej pocztówkowych widoków. Gdzie ich szukać? Na blogu podałam namiary na te miejsca już w 2014 roku. Zajrzyjcie do postu „Val d’Orcia – najpiękniejsze punkty widokowe w Toskanii”.
Najpiękniejsze miasteczka w Val d’Orcia:
- Renesansowa Pienza uznawana za perłę Toskanii;
- Malutkie Monticchiello na wzgórzu;
- Niesamowite Bagno Vignoni z basenem wypełnionym wodami termalnymi;
- Średniowieczne miasteczko Montalcino, kraina słynnego wina Brunello;
- Piękne ogrody willi La Foce.
Val di Chiana
Dolina rozciągająca się pomiędzy Arezzo na północy, Chiusi na południu, a Montepulciano na zachodzie. Znajdziecie tutaj urokliwe miasteczka i malownicze wzgórza, szczególnie na zachodnich krańcach doliny. Val di Chiana na blogu.
Val d’Elsa
Ta niewielka, ale malownicza dolina rzeki Elsa rozciąga się mniej więcej pomiędzy Chianti, a Val di Cecina. W krajobrazie dominują wzgórza, winnice i małe miasteczka zawieszone wysoko pośród zieleni. Val d’Elsa na blogu:
- Miasto wież San Gimignano zwane Średniowiecznym Manhattanem;
- Dawna forteca Sieny Monteriggioni.
Maremma
To mniej popularny i rzadziej odwiedzany obszar południowej Toskanii. Znajdziecie tam rozległe plaże piaszczyste, rezerwat przyrody czy gorące źródła termalne. Większość Maremmy to tereny równinne, choć miasteczek położnych na wzgórzach czy zawieszonych na tufowych skałach nie brakuje. Maremma na blogu:
- Gorące źródła Terme di Saturnia;
- Miasteczko Pitigliano;
- Nocleg w agroturystyce Peretti.
Val di Merse
Mało znana dolina, do której nie docierają tłumy turystów. Mimo to znajdziecie w niej urokliwe miasteczka i kilka znanych zabytków. Val di Merse na blogu:
- Opactwo San Galgano;
- Kamienne miasteczko Chiusdino;
- Atrakcje Val di Merse.
Val di Cecina
Średniowieczna Volterra
Dolina rzeki Cecina w zachodniej części Toskanii to obszar częściowo pagórkowaty, częściowo płaski, przylegający do brzegu morza na środkowym odcinku toskańskiego wybrzeża. Val di Cecina na blogu:
- Średniowieczna Volterra;
- Malutkie Querceto;
- Malownicze Montegemoli;
- Apartamenty Tuscany Forever;
- Miasteczko Bolgheri i imponująca cyprysowa aleja.
Wybrzeże Toskanii
Wybrzeże położone jest na równinie, a typowe dla Toskanii wzgórza zaczynają się w najlepszej sytuacji kilkanaście kilometrów w głąb lądu. Na północnym odcinku toskańskiego wybrzeża zamiast wzgórz pojawiają się Alpy Apuańskie. Wrzesień 2017 r.
Toskańskie wybrzeże jest rozległe i oferuje wiele atrakcji oraz dobrą infrastrukturę turystyczną. Próżno jednak w Toskanii szukać białych plaż i lazurowej wody. Takie plaże to domena południowych Włoch, szczególnie Apulii, Sycylii, południowej Kampanii, okolic miasteczka Tropea w Kalabrii czy Sardynii. W Toskanii jest wprawdzie jedna biała plaża, wyglądająca niemal jak atol na Malediwach, ale ja odradzam to miejsce, a dlaczego opisałam dokładnie w poście „Biała plaża w Rosignano Solvay (Vada) – tak czy nie?” . Przegląd poszczególnych odcinków toskańskiego wybrzeża wraz ze wskazaniem atrakcji znajdujących się w zasięgu jednodniowej wycieczki znajdziecie w przewodniku „Wybrzeże i plaże Toskanii”.
Plaża w Follonica, wrzesień 2017 r.
Alpy Apuańskie
Ten tajemniczy i chyba najmniej znany zakątek Toskanii zaczyna się na północ od miasta Lukka i ciągnie aż do granic z regionami Emilia-Romania oraz Liguria. Wyróżnić tutaj można dwie doliny:
- Dolina Garfagnana na północ od Lukka (Garfagnana na blogu: jezioro Vagli i miasto widmo Fabbriche di Careggine oraz Diabelski Most w Borgo a Mozzano);
- Dolina Lunigiana, przylegająca do północnej części toskańskiego wybrzeża (Lunigiana na blogu: Z wizytą u Markiza Malaspina na zamku Fosdinovo).
Toskania: zachwycające miasta pełne sztuki
Toskania to jednak nie tylko malownicze obszary wiejskie, plaże oraz małe miasteczka ukryte pomiędzy wzgórzami. Toskania to również duże i średnie miasta, które niegdyś były osobnymi państewkami, często rywalizującymi ze sobą, a nawet toczącymi wojny. Najbardziej rywalizowały Florencja oraz Siena, a jednym z efektów tej rywalizacji są niesamowite działa architektury i sztuki. Te dwa miasta – choć położone blisko siebie – są zupełnie inne. Różni je przede wszystkim styl architektoniczny, widoczny na pierwszy rzut oka. Nawet jeśli nie interesują Was zabytki, to nie możecie pominąć odwiedzin w Sienie i na jej głównym, bardzo charakterystycznym placu – Piazza del Campo, gdzie dwa razy w roku odbywa się słynna na cały świat konna gonitwa Palio di Siena. Nie możecie nie pojechać do Florencji (blogowy przewodnik po mieście), gdzie fasada katedry na Piazza del Duomo nikomu widzącemu ją po raz pierwszy nie pozwoli przejść obojętnie. A to dopiero początek. Każdy słyszał o Krzywej Wieży w Pizie, ale wielu mylnie sądzi, że poza ową wieżą w Pizie nie ma nic ciekawego. To błąd. Więcej informacji znajdziecie w blogowym przewodniku po Pizie. Kawałek od Pizy, u podnóża Alp Apuańskich znajduje się Lukka, prawdziwy klejnot Toskanii. Do tego Pistoia, mniej popularna, choć także oferująca urokliwą starówkę. Jest też Arezzo na wschodzie, są nie aż tak spektakularnie, ale nadal warte odwiedzenia Grosseto na południu i portowe Livorno na zachodzie. Miasta oferują także piękne panoramy rozciągające się z licznych wież, kopuł i tarasów. Gdzie ich szukać? Zajrzyjcie do postu o punktach widokowych w miastach i miasteczkach Toskanii.
Gdzie jest najładniej w Toskanii?
To bardzo trudne pytanie i w dużej mierze zależy od indywidualnych upodobań. W opinii większości Czytelników bloga oraz patrząc przez pryzmat własnych, bogatych doświadczeń w zwiedzaniu Toskanii mogę odpowiedzieć, że są to Chianti i Val d’Orcia w kategorii sielankowych obszarów wiejskich. Z miast jest to Florencja pełna nie tylko sztuki, ale i zachwycających ogrodów, a także średniowieczna Siena, której centrum historyczne zapiera dech w piersiach i w opinii wielu oferuje o wiele bardziej magiczną atmosferę, niż Florencja.
Toskania: gorące źródła termalne
Terme di Saturnia, maj 2013 r.
Ta atrakcja tworzona przez naturę, a dokładnie przez wygasły wulkan Monte Amiata oraz wody opadowe, to wspaniały pomysł na relaks, w dodatku bezpłatny. Darmowe termy w Toskanii ukryte są na uboczu, poza głównymi drogami, omijane przez masową turystykę. Szczegóły znajdziecie w poście „Gorące źródła w Toskanii – darmowe termy w pięciu miejscach„.
Przemieszczanie się po Toskanii samochodem
Kręta droga pomiędzy miasteczkami Volterra, a San Gimignano, wrzesień 2017 r.
W Toskanii nie brakuje dróg szybkiego ruchu, dzięki którym jazda samochodem odbywa się dość szybko. Są to przede wszystkim:
- Autostrada A1 Mediolan – Neapol – główna trasa Półwyspu Apenińskiego z północy na południe przecina wschodnią Toskanię;
- Autostrada A11 z Florencji na toskańskie wybrzeże;
- Autostrada A12 wzdłuż wybrzeża Toskanii, od granicy z Ligurią na północy, po Lacjum na południu.
Jest też kilka dróg szybkiego ruchu, tzw. ekspresowych, oznakowanych jako SS. Większość z nich jest dwujezdniowa:
- Droga SS Florencja – Piza – Livorno;
- Droga SS Florencja – Piza;
- Dwujezdniowa droga od granicy z Umbrią przez Arezzo w kierunku Grosseto, jednak na razie kończy się kawałek po minięciu autostrady A1;
- Odcinkowo dwujezdniowa, odcinkowo jednojezdniowa, ale szeroka i bardzo dobrze utrzymana droga SS Siena – Grosseto.
Jednak poza szybkimi trasami większość to wąskie i kręte drogi wijące się pomiędzy wzgórzami i lasami. Poruszanie się takimi drogami trwa długo i należy wziąć ten fakt pod uwagę planując wycieczkę z miejsca zakwaterowania.
Toskania komunikacją publiczną
Podróżowanie komunikacją publiczną po Toskanii jest możliwe, choć trzeba na wstępie zaznaczyć, że wielu atrakcyjnych miejsc nie da się w ten sposób zobaczyć lub jest to bardzo utrudnione. Mam na myśli przede wszystkim małe wioski, obszary wiejskie czy mniej popularnie atrakcje stworzone ręką natury. Nie ma problemu, by przemieszczać się pociągami i autobusami pomiędzy większymi i średnimi miastami. To jest nawet wygodniejsze rozwiązanie, gdyż odpada problem parkowania w miastach i liczne ograniczenia wjazdu. A co z mniejszymi miejscowościami? Oto przykładowe możliwości wycieczek komunikacją publiczną:
- Z Florencji pociągiem dojedziecie do Arezzo i Cortony. W przypadku tego drugiego miasta musicie na stacji kolejowej w Cortonie złapać jeszcze autobus miejski jadący do starej części miejscowości, położonej na wzgórzu;
- Ze Sieny dojedziecie pociągiem do Montepulciano, ale analogicznie jak w przypadku Cortony musicie złapać autobus do centrum;
- Ze Sieny dojedziecie autobusem do Monteriggioni oraz dalej tą samą linią do San Gimignano;
- Ze Sieny kuruje też autobus do Val d’Orcia, w tym do Pienzy i finalnie do Montepulciano. Linia 112 jedzie ze Sieny przez Buonconvento, San Quirico d’Orcia i Montepulciano;
- Pomiędzy Florencją a Sieną regularnie kursuje bezpośredni pociąg;
- Z Pizy można dojechać bezpośrednio do Lukki, Florencji czy Grosseto, a do Sieny z jedną przesiadką w Empoli. Pociągi często są tak rozplanowane, by nie czekać zbyt długo na kolejny. Przykładowo: jadąc z Pizy do Sieny czekałam w Empoli zaledwie 15 minut, natomiast jadąc ze Sieny do Pizy zaledwie 5 minut!
Ile czasu potrzeba, by zwiedzić Toskanię?
Val d’Orcia, w oddali miasteczko Pienza. Maj 2013 r.
Ile potrzeba czasu, aby dokładnie zwiedzić Toskanię? To bardzo trudne pytanie i zaryzykuję stwierdzenie, że nawet kilka miesięcy. Czy można więc podczas jednego urlopu zobaczyć dużo, nie pędząc biegiem od zabytku do zabytku? Oczywiście, że tak. Ale należy wybrać te miejsca, na których najbardziej nam zależy, w ilości, która jest realna. Nie zakładajcie, że zobaczycie wszystko, bo gwarantuję, że wrócicie niezadowoleni i zmęczeni. Każdego dnia w planie podróży powinien się znaleźć czas na relaks, choćby na niespieszny posiłek.
Jak zorganizować podróż do Toskanii samolotem?
Jaki środek transportu będzie najlepszy na podróż do Toskanii? Samolot lub własny samochód. Samolotem tanich linii lotniczych bezpośrednio można się dostać do Pizy, ale można też z powodzeniem wybrać bardziej popularne i korzystne cenowo połączenie do Bolonii. Z lotniska w Bolonii kursują bezpośrednie busy na główny dworzec kolejowy we Florencji. Dobrym pomysłem może też być lot do Rzymu i dojazd do Toskanii pociągiem, choć to już dłuższa i bardziej męcząca podróż. Jednak dla mnie niezastąpionym środkiem transportu jest samochód. Jeśli chcecie odwiedzać małe i mniej znane miasteczka oraz atrakcje natury, to samochód jest jedynym rozwiązaniem. Przylot samolotem i wynajmem auta na lotnisku to bardzo wygodne rozwiązanie, jednak zazwyczaj droższe. Ponadto ma jedną zasadniczą wadę: ograniczony bagaż. Jeśli jesteście pewni, że nie skusicie się na zakupy, to nie ma problemu, ale decyzja ta będzie wymagała bardzo dużo silnej woli. Ja z Toskanii wracam zawsze obładowana winem, oliwą z oliwek oraz różnymi innymi specjałami regionalnymi. Zdarzyło mi się także wieźć do Polski sadzonki, którym nie mogłam się oprzeć po przypadkowych odwiedzinach w sklepie ogrodniczym.
Jak zorganizować podróż do Toskanii samochodem?
Orientacyjne odległości do pokonania podczas podróży samochodem do Florencji wynoszą: z Gdańska przez Berlin 1800 km, z Poznania przez Berlin 1470 km, z Warszawy przez Czechy 1530 km, z Krakowa przez Czechy 1300 km. Podróż z północy Polski to aż dwa dni, ze środkowej i południowej części naszego kraju to półtora dnia jazdy. Samochód to najwygodniejsze rozwiązanie, ale też kosztowne. Do ceny paliwa należy doliczyć koszt przejazdu autostradami, noclegi na trasie, a także koszty parkingów, które we Włoszech nie należą do tanich. Osobną kwestią jest brak możliwości wjazdu do centrów większych miast, gdzie wprowadzono strefy ograniczonego ruchu. Jak to wygląda w praktyce? Zajrzyjcie do postu „Strefa ZTL we Florencji„. Jeśli planujecie podróż samochodem do Włoch oraz po Włoszech, a nie macie doświadczenia lub jest ono niewielkie, to polecam Wam mój poradnik w formie e-booka. Na 129 stronach kompleksowo omawiam zagadnienia związane z podróżowaniem samochodem do i po Italii. Tutaj znajdziecie więcej informacji.
Natomiast tutaj przejdziecie od razu do sklepu internetowego, gdzie poradnik jest dostępny.
Gdzie spać w Toskanii?
Na miejscu istnieje wiele możliwości zakwaterowania. W Toskanii baza noclegowa jest bardzo rozbudowana, począwszy od campingów, przez gospodarstwa agroturystyczne i winnice, po luksusowe hotele, z których część urządzona jest w starych zamkach i pałacach. Co wybrać? Oczywiście dużo zależy od zasobności portfela. Ceny poszczególnych obiektów zmieniają się zasadniczo w zależności od sezonu (najdrożej jest w sierpniu, później w lipcu, natomiast czerwiec i wrzesień to ceny umiarkowane), standardu wyposażenia, a także atrakcyjności okolicy.
Gospodarstwa agroturystyczne
Nigdzie we Włoszech nie znajdziecie aż tylu gospodarstw agroturystycznych, co właśnie w Toskanii. Jest to najpopularniejsza forma zakwaterowania poza miastami i poza wybrzeżem, a dzięki przepięknym plenerom tego regionu wiele z agroturystyk oferuje nie tylko zakwaterowanie w starej, stylowej zabudowie, ale też z fantastycznym widokiem i w otoczeniu natury. Nocleg w klimatycznym toskańskim gospodarstwie jest atrakcją samą w sobie i sprawi, że intensywniej poczujecie klimat regionu. Ponadto zazwyczaj gospodarze uraczą gości domowej roboty winem, oliwą z oliwek lub własnego wyrobu serami i wędlinami. Najlepsze w Toskanii prosciutto crudo, salami i ricottę jadłam właśnie w tego typu miejscach na śniadanie serwowane w otoczeniu przyrody. Zobaczcie, jak piękne są toskańskie agroturystyki.
Domy i wille z basenem na wynajem
Toskania oferuje również spory wybór domów i willi, często z basenem i pięknymi widokami. Tutaj jednak należy liczyć się z koniecznością rezerwacji na minimum tydzień, najczęściej od soboty do soboty. Taka opcja sprawdzi się przede wszystkim wtedy, gdy szukacie ciszy i spokoju, a także gdy w podróż wyjedziecie w większym gronie. Tutaj możecie znaleźć i zarezerwować jeden z ponad 1600 domów, willi lub apartamentów w Toskanii.
Mobile home na kempingach
Kempingi są bezkonkurencyjne w przypadku podróżowania z młodszymi dziećmi, dla których tego typu