Buchette del vino we Florencji. Gdzie znaleźć winne okienka i jaka jest ich historia?

Buchette del vino we Florencji to małe winne okienka w ścianach pałaców i kamienic, które przez stulecia służyły do bezpośredniej sprzedaży wina prosto z rodzinnych piwnic, z pominięciem pośredników i miejskich karczm. Dziś są one jedną z najbardziej charakterystycznych ciekawostek miasta, ale nie tylko. Za ich niepozornym wyglądem kryje się interesująca historia związana z handlem, codziennym życiem i dawnymi zwyczajami Florencji. Gdzie znaleźć okienka na wino w stolicy Toskanii? Jak działały i dlaczego dziś znów wzbudzają zainteresowanie? Zapraszam!

Buchette del vino, czyli co dokładnie?

Buchette del vino to niewielkie okienka wycięte w fasadach pałaców i domów. Najczęściej mają prosty otwór, na górze zakończony łukiem, kamienne obramowanie i drewniane drzwiczki bez klamki od strony zewnętrznej. Ich rozmiar nie był przypadkowy: nieco ponad 30 cm w pionie oraz do 20 cm w poziomie. Z jednej strony miały być jak najmniejsze, ale jednocześnie musiały wystarczyć, by wygodnie podać przez nie typowy florencki fiasco, czyli oplecioną słomą butelkę wina. Kupujący przychodził z własnym naczyniem, a trunek przekazywano właśnie przez ów niewielki otwór w murze. Dziś okienka te łatwo przeoczyć, jeśli nie wiecie, czego i gdzie szukać. Dlatego też postanowiłam przygotować na ich temat osobny post, bo dziś znów wróciły do łask i stały się jedną z nietypowych atrakcji Florencji. Najpierw jednak cofnijmy się w czasie o kilkaset lat.

Jak narodziła się tradycja winnych okienek we Florencji?

Nie widomo dokładnie, kiedy pojawiło się we Florencji pierwsze okienko. Za możliwy początek owej formy dystrybucji uważa się okolice 1532 roku, czyli czas, w którym w mieście nad rzeką Arno zaczęły się zmieniać zasady sprzedaży i organizacji handlu. Pierwsza potwierdzona wzmianka o bezpośredniej sprzedaży wina z domów właścicieli ziemskich pochodzi dopiero z 1559 roku i wcale nie mówi jeszcze wprost o samych okienkach. Najbezpieczniej więc założyć, że tradycja winnych okienek rozwijała się od XVI wieku. W źródłach miejskich i historycznych pojawiają się przy tej okazji nazwiska takich rodzin jak Antinori, Frescobaldi, Capponi, Ginori czy Gondi.

Buchette del vino a epidemia dżumy. Co wiadomo na pewno?

Wokół tego tematu narosło sporo powtarzanych do dziś historii, dlatego warto oddzielić fakty od mitów. Na pewno wiadomo, że najstarsze wyraźne świadectwo użycia winnych okienek w kontekście handlu z kontaktem ograniczonym do minimum pochodzi z 1634 roku. Stowarzyszenie Buchette del Vino przywołuje relację Francesco Rondinellego, który po epidemii dżumy opisał skuteczność takich okienek jako rozwiązania ograniczającego kontakt między sprzedającym a kupującym. Płatność odbierano na metalowej łopatce, a monety zanurzano potem w occie, by je odkazić. A co z mitami? Wiele osób uważa, że okienka stworzono właśnie z myślą o zarazie, a nawet, że taki nakaz pojawił się odgórnie. Popularne jest też przekonanie, że korzystano z nich wyłącznie w czasach epidemii.

Dlaczego buchette del vino zniknęły z ulic Florencji?

Tradycja wygasała powoli. Po czasach największego rozkwitu, datowanych na XVI, XVII i XVIII wiek, okienka zaczęły stopniowo tracić znaczenie. Jednym z ważniejszych tropów jest cytowany przez stowarzyszenie słownik z 1870 roku, w którym zapisano, że po spadku produkcji wina wywołanym przez oidium, czyli chorobę grzybiczą winorośli szerzącą się po ziemiach Italii w drugiej połowie XIX wieku, zmniejszyła się także liczba czynnych okienek, a wiele z nich zostało zamurowanych. To bardzo ciekawy szczegół, bo pokazuje, że zanik buchette del vino był związany nie tylko ze zmianami obyczajowymi, ale także z sytuacją gospodarczą i problemami winiarstwa. Wiadomo również, że jeszcze na początku XX wieku niektóre okienka mogły być używane, ale w połowie XX wieku zwyczaj sprzedaży wina bezpośrednio z florenckich domów należał już do przeszłości. Być można tak by pozostało po dziś dzień, gdyby nie grupa pasjonatów skupiona wokół Associazione Buchette del Vino.

Buchette del vino dziś. Powrót dawnej tradycji

Przez niemal wiek buchette del vino były dla wielu ledwie zauważalnym detalem w starych murach historycznego centrum miasta. Dopiero w ostatnich latach temat powrócił, nie tylko jako ciekawostka, ale też część dziedzictwa Florencji, teraz już chronionego i popularyzowanego. Ogromną rolę odegrało w tym wspomniane już stowarzyszenie – Associazione Culturale Buchette del Vino, które dokumentuje, fotografuje i mapuje te okienka, a także prowadzi ich rejestr.

Okienko na wino przy Osterii Belle Donne

W ostatnich latach część lokali gastronomicznych, które dziś zajmują partery starych pałaców i kamienic, zaczęła korzystać z dawnych okienek. Można w nich zamówić nie tylko wino, ale czasem także kawę, aperitivo czy inne napoje. To oczywiście już współczesna interpretacja dawnej tradycji, ale jakże udana.

Gdzie znaleźć działające okienka na wino we Florencji?

Jeśli chcecie zobaczyć działające buchette del vino, najlepiej zacząć od kilku najpopularniejszych adresów i zarazem najłatwiejszych do odnalezienia, znajdujących się w ścisłym centrum historycznym. Jednym z nich jest Babae przy Via di Santo Spirito 21R, które mocno przyczyniło się do współczesnej popularności winnych okienek. oficjalnych zestawieniach stowarzyszenia i miejskich materiałach pojawiają się także m.in. Osteria delle Belle Donne przy Via delle Belle Donne 16r (na zdjęciach powyżej), DiVin Boccone przy Via delle Caldaie 30r, Osteria San Fiorenzo przy Borgo de’ Greci 1a, Cantina de’ Pucci przy Via de’ Pucci 4 oraz Pietrabianca przy Piazza dei Peruzzi 5R. Najpełniejszy i aktualizowany na bieżąco wykaz prowadzi Associazione Buchette del Vino.

Winne okienko przy lodziarni Vivoli

To jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc związanych dziś z buchette del vino, choć nie w klasycznym sensie. Gelateria Vivoli figuruje w oficjalnym spisie Associazione Buchette del Vino, czyli jego autentyczność została potwierdzona. Jednak współcześnie okienko to kojarzy się przede wszystkim z kultowym affogato (czyli kawą z lodami widoczną na zdjęciu powyżej), kawą tradycyjną oraz słodkimi przysmakami, a nie z podawaniem wina. To bardziej nowoczesna interpretacja dawnej tradycji niż jej odtworzenie. Lodziarnia uruchomiła swoje okienko podczas pandemii w 2020 roku i przez jakiś czas podawała za jego pośrednictwem zamówienia. Gdy ostatnio tutaj byłam, to każdy mógł podejść – także od środka – i samodzielnie otworzyć okienko.

Florencja – co zobaczyć, jakie atrakcje wybrać i jak zorganizować zwiedzanie?

Gdzie i co zjeść we Florencji? Przewodnik kulinarny + sprawdzone miejscówki

Toskania – jak zorganizować podróż i co zobaczyć?